Yırtık Sayfalar

Neredeyim, nereye gidiyorum?

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Mon, 03 May 2010 22:48:00 +0000

Eğer bir tahmininiz varsa henüz başlamadan okumaya, bu yazının içeriğinin ne ile alakalı olabileceğini başlığına bakarak tahmin edebilirsiniz. Çünkü, birçok insan hayatlarının belli noktalarında bu soruyu kendisine sorar ve verdiği cevapları değerlendirir -diye düşünüyorum; ben de öyle.

Bugün Mayıs ayının 4'ü. Bu ayın sonunda resmi olarak lisans eğitim-lerim sona eriyor. Üniversiteyi bitirmenin dayanılmaz ağırlığı altında ezilmeye başladım dediğimde sanırım benim durumumda olan birçok insanın hislerine tercüman olmuş olurum. Burada bahsettiğim final sınavları, bitirme projeleri, ödevler, 'paper'lar değil; '1 Haziran'dan sonra ne yapacağım' sorusunun cevabı.

Lisans eğitiminin belli aşamalarını geçersek, insanların 'üniversiteye kapağı bir atayım da sonrası kendiliğinden gelir, sonrası kolay' argümanının ne büyük bir yalan olduğu asıl olarak o 1 Haziran'a yaklaşıldıkça daha somut kendini hissettiriyor. Sonrası kendiliğinden gelmiyor, maalesef. Sonrası çok daha zor.

Terörizmin Anlamı

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 30 Oct 2009 19:30:00 +0000

Terörizmin tanımının nasıl yapılabileceğine dair bir anlaşmaya tam anlamıyla varılamamıştır. Varolan tanımlar “onu gördüğünüzde terörizm olduğunu anlarsınız” dan, kompleks birçok formulasyona kadar çeşitlilik göstermektedir. Bunun sonucu olarak da günümüzde iki yüzden fazla terörizm tanımı ortaya çıkmaktadır.

Peki kişi terörizmi diğer şiddet içerikli hareketlerden nasıl ayırmalı? Bu tanımlama sorununun hem politika hem de işlevsel içerikleri bulunmaktadır. Örneğin, terörizm suç fiili olarak tanımlanırsa o zaman sonucunda hukuk yaptırımlarının uygulanması gerekliliği doğar ve bu, kanıtların toplanmasını ve minimum ölçüde güç kullanımını gerekli kılar. Diğer yandan, eğer tanım bir savaş içeriği ile örtüştürülürse sonucunda alınacak önlemler askeri bir bakış açısını ve sonucunda da maksimum düzeyde güç kullanımını gerekli kılacaktır.

Burada belki de en can sıkıcı nokta ise “terörizm” kelimesinin kendisinin duygusal bir içeriğe sahip olmasıdır. Tıpkı “birinin teröristi bir diğerinin özgürlük savaşçısı olabilir” söyleminde görüldüğü gibi. Sonuç olarak bakıldığında terörizm, genel olarak onu tanımlayanın ideolojik ve politik görüşüne göre tanımını değiştiren bir kavramdır.

Bu açıdan bakıldığında terörizmin tanımını yapabilmek için onun özelliklerinin neler olduğunu anlamaya çalışmak önem kazanır. Bu özellikler şu şekilde sıralanabilir:

Akılsız şiddet değil, bir araç olarak terörizm;

Strateji ve taktikler olarak terörizm;

Bireysel ve kolektif psikolojik süreç formu olarak terörizm;

Politik bir silah olarak terörizm;

Bir savaş formu olarak terörizm;

Bir suç olarak terörizm;

Bir evrim süreci olarak terörizm.

Akılsız Şiddet Değil, Bir Araç Olarak Terörizm

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 30 Oct 2009 19:22:00 +0000

Sri-Lanka, İsrail ya da Irak’taki intihar bombacıları; Rusya’da çocukları öldürmek; Tokyo’daki bir metroda yolcuları zehirlemek ve diğer katliam girişimleri teröristlerin anlaşılmaz, ilkel ya da her ikisi birden olan, rahatsız insanlar oldukları görüşünü dayatmaktadır. Kimi durumlara bağlı olarak bireyin akli dengesi yerinde olmasa dahi birçoğu davranışlarında oldukça rasyoneldir. Faillerin sosyopat ya da deli olarak karakterize edilmesinin nedeni halkın tanık oldukları olayı anlamlandıramamasından ve de haklı görememesinden kaynaklanmaktadır. Halkın bu görüşü teröristlerin yaptıklarının rasyonel olmadığını haklı çıkartmaktadır. Davranışları rasyonel olarak değerlendirmek bir şekilde onları haklı görmek anlamına gelmektedir. Fakat baktığımızda fark etmeye zorlandığımız şey ise teröristlerin “sıradanlığı” dır.

İnsanlar bireysel ya da grup olarak bir eyleme giriştiklerinde büyük bir ideolojiye hizmet eden kolektif bir davranış sergilerler. Bu da bize terörizmin tam anlamıyla amacı olan bir şiddet olduğunu gösterir.

Terörizm, uzun ya da kısa vadeli amaçlara ulaşmak için kullanılan bir araçtır. Amacı olan bu girişimleri anlamak terörizmi anlamak için bize gerekli olan temeli sağlayacaktır. Bu bakış açısı aynı zamanda bize gerekli olan analitik ve objektif bakış açısını da verecektir. O halde söyleyebiliriz ki, terörist aktivitelerde bulunan bireylerin ve grupların çoğu hedeflerine ulaşmak amacındadırlar.

Strateji ve Taktikler Olarak Terörizm

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 30 Oct 2009 19:20:00 +0000

Strateji, bir organizasyonun askeri ya da sivil olabilen, genel ve nihai olan hedefi olarak tanımlanmaktadır. Taktik ise bu stratejik hedefe ulaşmak amacıyla kullanılan önlemlerdir. Terörizm söz konusu olduğu zaman bu iki kavram arasındaki çizgi kimi zaman karanlıkta kalabilmektedir.

Birçok terörist grupta ve özellikle de aşırı tutucu dini inançlarla motive edilmiş olanlarda, strateji hem emredici hem de soyut bir nitelik taşımaktadır. Bazı durumlarda “gerçek inananlarla” strateji, ulaşılmak istenen hedef olmaktan çıkıp bir kader haline dahi gelebilmektedir. Bu noktada strateji bir dogma olarak isimlendirilebilir.

Kimi durumlarda ise strateji dini başkalaşım ya da herhangi bir politik ideolojinin seküler iddiası olarak daha geniş bir amaç güdebilir. Bu iki durumda da taktik ve strateji birbirinden ayrılmamaktadır; çünkü, bu aşırı tutucu inançlarda terörist başarısının emredilmiş olduğunu bilir ve başarısızlık söz konusu değildir. Aynı şekilde, var olan eski düzeni yok etmek isteyen bir anarşist ya da başka bir dini görüşü var olan ile değiştirmek isteyen bir dinci grup için taktik belirlemeye gerek yoktur; çünkü geçmiş ve gelecek çok daha önceden emredilmiştir.

Buna karşılık terörizme karşı olan hükümetlere baktığımızda –özellikle demokrasilere- onların bu terörist örgütler gibi uzun vadeli bir stratejilerinin olmadığını ve olamayacağını görürüz. Çünkü hükümetler, daimi olarak değişen kamuoyuna, politika alternatiflerine ve maddi kaynaklar için rekabetin bitmediği bir ortama göre hareket etmek durumundadırlar. Buna ek olarak, değişen yönetimleri ve haliyle her yönetimle beraber değişen görüşleri nedeniyle de uzun dönemli bir strateji izlemeleri mümkün olmamaktadır.

Son terörist eylemler karşısında hükümetlerin üzerine binen kamuoyu baskısı hükümetleri karşı önlem almaya zorlamaktadır. Sivil ya da askeri olarak bir ayrım gözetmeyen terörist eylemler, halkın hükümetler üzerinde güvenliklerinin sağlanması için baskı yapmasıyla sonuçlanmaktadır. Fakat burada karşılaşılabilecek bir sorun ise, demokrasiden ödün verilerek daha çok bir “gözetleme toplumu” na dönüşülebileceği endişesi ile karşılaşılmasıdır.

Bireysel ve Kolektif Psikolojik Süreç Formu Olarak Terörizm

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 30 Oct 2009 19:18:00 +0000

Eğer terörizm amacı olan şiddet ise öncelikli hedefi nedir? Terörizm ilk ve en önemli olarak bir psikolojik savaş durumudur. Saldırılar öncelikli olarak izleyicileri kışkırtmayı hedef almaktadır. Burada, dorudan doğruya saldırıya maruz kalan kurbanların acısı, ızdırabı ve ölümü gerçekte o kadar da önemli değildir. Önemli olan onların bu durumuna seyirci kalanların ikincil sırada etki altında kalmalarıdır ve bu özellik terörizmin bu denli etkili bir silah olmasının temel nedenidir. Teröristlerin bireylere ve gruplara karşı yönelttikleri bu psikolojik hedeflerinin farkına varılırsa terörizmin gerçeklerine uyum sağlamak mümkün kılınabilir. Bu da oto-terörizmin (kendi kendini korkutmak) neden olduğu tehdidi büyütme durumunu azaltır.

Terörizmin insanlar üzerindeki etkisi korkunun doğası ile birebir ilgilidir. Başka bir söylemde belirtildiği gibi “korku doğal bir olaydır; terörizm ise korkunun bilinçli sömürüsüdür.” Korku, başımıza gelebilecek olandan korku durumumuzdur. Her insanın bilinçaltında varolan, orada saklanan ve çeşitlilik gösteren korkuları vardır. Fakat, korku güçlü bir hal aldığında bunlar su yüzüne çıkar ve davranışlarımıza etki ederek birer fobiye dönüşürler. İnsanların fobileri ise hem bireyleri hem de toplumları felce uğratabilir. Bu da bir terör saldırısını duyduğumuz anda tepki veremememizin nedenini açıklar.

Teröristler davranışlarımızı etkileyecek bir korku ajandası yaratırlar. Örneğin, insanlar uçmak konusunda kimi endişelere sahip olabilirler, birçoğu bir yerden bir yere gitmek için uçmayı en hızlı ve en uygun yol olduğu için seçmektedir. 1960lardan günümüze olanakların artması ve fiyatların düşmesi ile birlikte daha fazla insanın tercih ettiği bir ulaşım yöntemi olsa da birçoğu endişelerinin geçekleşebileceğinden korkarak çıkış kapılarının yerlerini öğrenmeye ve etrafındaki insanların profillerine bakarlar. Bu insanlar terörizmin ikincil kurbanlarıdırlar. Ne zaman ki bu insanların davranışları değişir ve uçağa binmeyi reddeder duruma gelirler işte o zaman terörizmin birinci el kurbanları olurlar.

Tepeden terör uygulayan hükümetler de vatandaşları arasında itaatkarlığı sağlamak amacıyla bunu hedeflemektedir. Bunun için uyguladıkları klasik teknik ise insanları gece, yataklarında uyurlarken tutuklayıp götürmektir. Bir başka örnek olarak da George Orwell’in 1984’ündeki baş kahramanın en büyük korkusu olan fareler tarafından yenilmenin devlet tarafından bir terör unsuru olarak kullanılmasıdır.

Terörizm oldukça başarılı bir korku çoğaltıcıdır. Halkın tanık olduğu şiddet onlara sadece savunmasızlıklarını göstermekle kalmaz aynı zamanda ölümlü olduklarını da hatırlatır.

Politik Bir Silah Olarak Terörizm

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 30 Oct 2009 19:17:00 +0000

Bruce Hoffman’ın belirttiği gibi, terörizmin birincil amacı politik hedeflerine ulaşmaktır. Terörizmin farklı ajandalarının olmasına rağmen onu diğer şiddet formlarından ayıran temel özelliği politik boyutudur. Bu nedenle de terörizmle savaşırken apolitik olan suçlarla savaşırken alınan önlemlerden farklı önlemler alınır.

Terörizm bir politik ajandanın teşvikinde kullanılan ilk ve en etkili silahtır. Teröristler, politik tayfın her yönünden gelebilirler. Bunlar, varolan sistemi yok etmek isteyenlerden devrim yapmak isteyenlere ve geçmişin idealleştirilmiş sistemlerine dönmek isteyenlere kadar çeşitlilik gösterebilirler. En büyük terör yaratma yetisini ise tayfın başka bir yanında bulunan politik bir grup elinde tutmaktadır: otoriter ve totaliter devletler.

Politik değişimin faaliyet alanı da konu-odaklı terörizme göre değişiklik göstermektedir. Bu, kürtaj hakkı ya da çevresel konularla ilgili olabileceği gibi etnik, dilsel ve bölgesel isteklere bağlı self-determinasyon hedeflerle belirlenmiş isteklerden de oluşabilir.

Tüm bu çeşitliliğe bakarak, bir terörist stereotiplemesi genellemesi yapmak fiziksel, ırksal ve etnik stereotiplemeler yapmak kadar tehlikelidir.

Bir Savaş Formu Olarak Terörizm

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 30 Oct 2009 19:13:00 +0000

Terörizm temel olarak, bir bölgede zayıf bir organizasyonun güçlü bir düşman karşısında –genelde iktidarda olan devlete karşı, girişmiş olduğu alışılagelmemiş taktik olarak görülmektedir. Güçsüz olan organizasyon, güçlü olan hasımına karşı asimetrik bir savaş sürecine girer ve bunu da yaparken rakibinin zayıf noktalarına hedef alır. Bunlar arasında bir saldırıda birçok sayıda insanı hedef almak gelir –ki bu da hükümet üzerinde halk tarafından baskının arttırılması sonucunu doğurur.

Bu tip terörizme başvuranlar hasımları olan devleti davalarını koruma altına alarak ve farklı kesimlerden destek bularak psikolojik açıdan çökertmeyi hedeflerler.

Terörizmi alışılagelmedik bölgesel ayaklanma olarak tanımladığımız zaman, buna karşılık devletin alabileceği iki tür önlem karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan ilki iç defansın güçlendirilmesini öngören ve bunu da tehdit edilen devletin polis, askeri ve genel olarak savunma kapasitelerini arttırarak yapılmasını hedefleyen sistem yaklaşımıdır. İkincisi ise toplumdan terörist gruba olan desteği kesebilmek için amaçlanan ve kalbe ve zihinlere hitap edilmesini öngören yaklaşımdır.

1960lardan sonra, ulaşım ve haberleşme teknolojilerinin gelişmesi ile birlikte terörizmin boyutları da bölgesel olmaktan çıkıp artık coğrafi olarak tanımlanması mümkün olmayan, daha küresel bir boyuta kavuşmuştur.

Bir Suç Olarak Terörizm

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 30 Oct 2009 19:09:00 +0000

Terörizm için üzerinde anlaşılan bir kurallar bütünü oluşturmak lokal, devlet, ulus ve uluslar arası alanlarda farklı kurallar bütünlerinin uygulamada olmasından ötürü oldukça zordur. Daha geniş anlamda ise terörizmin bir suç olarak tanımlanması eğer politik olarak motive edilirse mümkün olabilecek bir durumdur.

Bu alanda duyulan endişelerden biri, eğer terörizm bir suç olarak tanımlanırsa kişisel özgürlüklere ve bunların işleyişine zarar verilebileceği düşüncesidir. Daha uç noktalarda düşünmek gerekirse bunun genel olarak otoriter devlet yapılarında görülen devlet baskısına dönüşmesinden korkulmaktadır. Bir başka endişe ise terörizmin suç olarak tanımlanmasının ardından herhangi bir terörist eylemi gerçekleştiren insanlara diğer suçları işleyen insanlara davranılacağı gibi davranılacak olması ve onların da diğer mahkumların sahip olduğu hakların verileceğidir.

Bir Evrim Süreci Olarak Terörizm

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 30 Oct 2009 19:05:00 +0000

Stratejide ve terörizmin doğasında devamlılık esastır. Teröristler kendilerini ellerinde varolan kaynaklara göre adapte etmeyi bilmelidirler. Yukarıdan yaratılan bir devlet terörizminden bahsetmediğimiz sürece teröristler geleneksel olarak hasımlarından daha zayıf konumdadırlar. Temel olarak az kaynakla çok şey yapmak durumundadırlar bu nedenle de. Burada değinmemiz gereken bir diğer nokta da, bürokratik açıdan hantal olan devlet gibi büyük bir organizasyonun karşısında, küçük ve değişimlere adaptasyonu bu nedenle devletten çok daha kolay sağlanabilen terörist organizasyonların bu asimetrik savaş durumunda kendilerine has bir avantajlarının bulunmasıdır.

Savaşın İlk Yıllarında Durum (8)

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Sun, 06 Sep 2009 13:14:00 +0000

1918’de savaşın bitmesiyle 35-36 yıllık bir gecikmeyle Osmanlı İmparatorluğu son bulmuştur. (Falih Rıfkı Atay Zeytindağı’nda çöküşü anlatmaktadır. Aynı Atay dört sene sonra buradaki metinden çok daha farklı bir olayı anlatır. Bu defa kurtuluşun müjdecisidir. Yakup Kadri ile 1922’de çalıştıkları gazeteden çıkıp, büyük adaya gittikleri zaman vapurda coşku vardır. Rumlar sevinmektedir; çünkü Atatürk’ün Afyon’da esir düştüğü haberi alınmıştır. Fakat esir olan Mustafa Kemal değildir. O vakit İzmir’e gidip Mustafa Kemal’i tebrik etmeye karar verirler. Bir İtalyan gemisiyle yola çıkarlar fakat Türk ordusunun İzmir’e girip girmediğini bilmezler. Yaşattığı tüm bu mutluluk için hayatı boyunca Mustafa Kemal’e şükran duyacağını söylemektedir.)

Alev Çoşkun Samsun’dan Önceki Altı Ay kitabında bu Kurtuluş Savaşı’na nasıl sıcak baktığını gösterir. Mustafa Kemal, Rumlara karşı Karadeniz kıyılarında başlatılmış olan kıyım hareketini bastırmak için padişah tarafından görevlendirilir. Çünkü İngilizler bunu kendi ordularıyla değil, Türk ordusu ile bastırmak istemitirler.

Atatürk’ün kısa aralıklarla çıktığı Amasya, Sivas ve Erzurum Kongrelerini yapmaları ev ödevini ne kadar iyi hazırladığını göstermiştir. Yol, haberleşme, kalacak yer sıkıntısının yaşandığı o günlerde insanların böyle bir toparlanma için istekleri de yok. Atatürk’ün kısıtlı bir zamanı ve iradesi vardı. Kurtuluş Savaşı’nın komutanları arasındaki iletişim de çoktan sağlanmıştı. Zaten bunlar, mektep arkadaşlarıdır. Bir tek İsmet İnönü İstanbul’da, bakanlıktaki müsteşarlık görevinde kalmıştır. Bunun sebebi de yazışmaları incelemektir. Daha sonra Ankara’ya geç gelmesi, siyasal yaşamında sorunlar yaşamasına neden olmuştur. Kazım Karabekir ise adeta bir “kara kutudur”. Anadolu silahsızlandırılırken İngilizlerin onun ordusunu askerli bırakması Bolşevik saldırısının olabileceği ve bunu bastırma ihtimaline karşı bir önlemdir. 1921’de Ermeni kıyımına son vererek, SSCB ile doğu sınırını çizmiştir ve bu sınır Kurtuluş Savaşı’nın ilk kazanılmış bölgesi olmuştur. Şark cephesinin kazanılması Kurtuluş Savaşı’nın batıya yönelmesini sağlamıştır ve savaşın başarısı da büyük ölçüde buna borçludur; çünkü direnme orduları hiçbir zaman iki cephede birden çatışma gücünü kendilerinde bulamamışlardır.

Kazım Karabekir hep korkulan bir komutan olarak anılmaktadır. Padişah’a karşı geldiği için Mustafa Kemal’i hapse attırabilme ihtimali vardır. Fakat birçokları tarafından bilinmeyen şudur ki; Mustafa Kemal henüz İstanbul’da iken, Erzurum’dan önce, Kazım Karabekir ile aracılar vasıtasıyla birlikte olduklarını belirtmişler, Amasya’da gizlice görüşmüşlerdir. Aralarındaki çatışma ise daha sonra, devletin nasıl yönetileceği konusunda çıkmıştır. Çok başlı iktidar şeklinde Türkiye’yi yönlendirme arzusu ortaya çıkmıştır. Atatürk’ün kafasında arkadaşlarına dahi söylemediği planları olduğu için bu planlara intiba etmemiştir. Uzun süren kardeşlik dönemi bu sayede cumhuriyetin ilk yıllarında bir çeşit düşmanlığa dönüşmüştür.

Mustafa Kemal Ankara’yı askeri tedbirler açısından uygun olarak düşünmüştür. Fakat düşmanın Sakarya’ya kadar gelmesi bunun güvenilirliğinin sarsılmasına neden olacaktı, ve Kayseri’ye taşınma ihtimalini gün ışığına çıkartacaktı. Fakat muharebenin olumlu sonuçlanması bu durumu ortadan kaldırmıştır.

Böyle bir savaşı topyekün götürebilecek bir halk yığınına sahip olduğumuz söylenemez. Yaşlılar gençlerden; kadınlar erkeklerden daha fazla ve hastalık pençesindedir ve müthiş bir fukaralık süregelmektedir. Ne için savaşılacağı belli olmayan bir savaş uğruna silaha sarılacak bir insan kitlesi hali ile yoktur. Savaş sürecinin başlarında çıkmış olan isyanlara baktığımızda Anadolu’daki insanların mücadele edecek bir arzusu ve takatinin olmadığını görürüz. Daha sonra yavaş yavaş bu bilinç oluşmuştur. Örneğin, İzmir’in görece olarak daha zengin bir bölge olması kaybedecek bir şeylerinin olması anlamına geliyordu; ama burası da barış istiyor ve işgale buralar Yunan bayrağı asarak cevap veriyorlardı.

İttihatçı Kavgası ve Birinci Dünya Savaşı (7)

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Thu, 13 Aug 2009 14:59:00 +0000

Daha önce de belirtildiği gibi, I. Meşrutiyet’in başarısız olmasının yeteri kadar nedeni vardı. İyi niyetli Batı taklitçileri bu durum karşısında yetersiz kalmıştır. Abdülhamit hükümdarlığı böylece otuz yıl daha sürmüştür. 1908’de İttihat ve Terakki ile kaçınılmaz son belirmiştir. Kötü padişahın yetkileri sınırlandırılırsa yenilikçi ve ilerleyici hükümet kurulursa toplumsal sorunlara çözüm bulunacaktır düşüncesi ve böylece de imparatorluğun rahat bir nefes alacağı; işlerin biraz da olsa yoluna gireceği kanaati baskın bir hal almıştır.

Aydın Osmanlılarda genel kanı böyle kokuşmuş bir rejime baş kaldırma gerekli ve meşru bir hal almıştır yönündedir. Bunlar çok kısıtlı sayıda insandan oluşmaktaydı. Gizli cemiyet, halk temsilcileriymiş gibi görünüyorlardı. Ve darbe gerçekleştiğinde insanlar sevindiler.

Demokratik fikirlere, bu fikirler yenilikçi fikirler olduğu sürece müsaade edilecekti. Fakat zamanla ortamı o kadar başı boş buldular ki, bir süre sonra kendileri padişahı aratmayacak kadar mutlakiyetçi oldu. Böylece demokrasinin iyi niyetli olmakla olmayacağı, ama; bunu destekleyecek olan toplumsal bir tabanın da mutlak suratle var olması gerektiği gözler önüne serildi.

1908’de Abdülhamit Selanik’e sürgün edildi. Yerine de IV. Mehmet isminde aciz bir padişah getirildi. Anayasa yeniden düzenlendi ve bundan önce de parlamentoya seçimle kendi adamlarını getirdi. Osmanlı’nın geleneksel yapısından ötürü, halktan, padişahı destekleyecek dini bir hareket başlamasından korkuyorlardı. Bu nedenle sarayın, padişahın ve sadrazamın yetkilerini kısıtlayıcı bir anayasa düzenlediler; fakat, bu işe yaramadı ve güçsüz bir parlamento oluştu. Bunun üzerine padişahın ve vezirin güçlerini, yani idarenin gücünü arttırıcı bir anayasaya döndüler. Bu da parlamentonun ve az sayıdaki muhalefetin gücünü kıstı. Böyle olunca da siyasal bir kriz kaçınılmaz hale geldi. Kriz patlak verince de İttihat ve Terakki parlamentoyu dağıttı.

Uygulanan Türkçülük politikalarının Balkanlardaki Hıristiyan toplumların canını yakmasına parlamentodaki kimi insanlar karşı çıkmıştır. İngiltere ise muhafazakarların bu kıyıma, Osmanlı’nın can yakmasına karşı çıkmaktadır. Ve Osmanlı’nın canını yakmak için fırsat kollamaktaydı.

Talat Paşa, Türkçülük politikasının Balkan ayağının yaratıcısıydı. Ve diyordu ki, Osmanlı sınırları içindeki tüm halk Osmanlılaştırılmadan önce Osmanlı içindeki ulusların eşit olması söz konusu olmayacaktır. Osmanlılaştırma ise Türkleştirilmeden başka bir anlam taşımamaktaydı.

Bu sırada Selanik’te olaylar oldu ve Fransa ve Almanya elçiliklerindeki elçiler katledildi. Yapılacak en büyük hata yapıldı ve Batı ile olan son bağlar da atıldı.

Trabulusgarp’ın İtalyanlar tarafından alınması ağır bir yenilgi oldu. Bunun sonucunda İttihatçılara olan tepki daha da arttı ve sonucunda Halaskar subaylar bir bildiri yayımlayıp bir çeşit darbe yaptılar ve İttihatçılar istifa etmek durumunda kaldı. Halaskar ve İttihatçıların çekişmesi sonucunda Balkan Savaşı kaybedildi. Bulgarlar Edirne’yi aldı. Halaskarlar’ın iktidarda olmasından ötürü İttihatçılar Balkan Savaşında savaşmadı. Edirne’nin düşmesinin ardından ortaya çıkan durum sonucunda İttihatçılar harekete geçtiler ve darbe yapıp hükümeti Halaskarlar’dan geri aldılar.

Bu defa polisi kontrol altına aldılar. Bir propaganda işine giriştiler. Görkemli toplantılar, mitingler yapmaya başladılar. Vatan duygularını yüceltici gösterilerle insanları kışkırttılar. 1914-15 ve 16’da sultana yeni yetkiler verdirtiyorlar ve dolayısıyla kendi yetkilerini de arttırıyorlardı. 1918’de seçim yılı olmasına rağmen İttihatçılar savaşı bahane edip bunu ertelemeyi başardılar.

Enver Paşa savaşa girmek için büyük bir heves içindeydi. Amacı imparatorluğun sınırlarını genişletmekti; fakat, Osmanlı’yı kimse savaşa ortak olarak düşünmüyor. Bütün akeri stratejistler savaşın denizlerde olacağını ve biteceğini düşünüyorlar. Fakat savaş, ne denizlerde ne de karada bitmiyordu. Fransızlar Almanları beklenmedik bir biçimde durduruyorlar. Ne Fransızlar bir adım geri gidebiliyor ne de Almanlar bir adım ilerleyebiliyor. Madem bu savaş denizlerde bitmeyecek ve madem karada da bu kadar uzun sürecek o zaman bizim adama ihtiyacımız olacak diye düşünen taraflar o zaman Osmanlı’ya savaş girmesini teklif ediyorlar. O da Almanların yanında savaşa katılma kararı alıyor.

Savaş, bir İttihatçı maceradan öteye gidememiştir ve Sarıkamış’ın bir ilk olacağı, facialar zinciri ile sonuçlanmıştır. I. Dünya Savaşı’nda savaşan subay kadroları Anadolu’da üç dört yıl sonra Kurtuluş Savaşı’nı başlatacaklardır. I. Dünya Savaşı’ndaki çabalarına bakmadan Kurtuluş Savaşı’nın siyasi, stratejik görüşlerini anlayamayız.

Osmanlı geri kalmış bir imparatorluktur. Nasıl oluyor da ordusu bu durumla uyuşmuyor? Bunu bir parça İttihat’ın örgütlenmesine ve bir parça da aydın sınıfa verebiliriz. Askeri okulların ciddiyetine verebiliriz.

Modernleşmenin temelinde fikri ve kararkter olarak maceracılık önemli bir rol oynamaktadır. Maceracılık ise, birikmiş bir zenginliğin düşünce ile mesafe aşabilmesi demektir. Askeriyede olduğu zaman bu, askeri maceracılık buna neden olur. Hayal gücünü yaratan ise bilgi birikimidir. Bunun Osmanlı’da askerlerde olması sürpriz bir olay değildir. Savaşanlar tabi askerler olacak; ama organizasyonu ve teşkilatlanmayı yapanlar da onlar olmuştur. Teşkilatı kurarlarsa bu işi başarabileceklerini düşünüyorlar. Bu, okulda öğrenilen bir öğretiden ziyade çarpışılan cephelerde kazanılan birikimle elde edilen bir bilgi olmuştur.

1930lara kadar İttihatçı kavgası bitmemiştir. Cumhuriyet, Enver Paşa’nın Batum’da bekleyen haliyle mücadele etmiştir. Cumhuriyet en az yedi sekiz yıl kendini kendi düşmanlarına karşı korumuştur. Cumhuriyet serüveni çok az sayıda bir aktörle oynanan bir tiyatro oyunudur; çünkü içinde halk yoktur. Kurtuluş Savaşı’nın içinde halk savaşmamıştır. Onu örgütleyenler savaşmışlardır.

Yeni Osmanlılar ve İttihat ve Terakki (6)

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 20 Mar 2009 21:53:00 +0000

Yeni Osmanlılar siyasi çıkarlarını yeni imparatorluğu kurtarma yolu olarak gösterdi. Osmanlı Devleti’ndeki çeşitli milletlerin parlamentoda elde edecekleri temsil hakkı ile ayrılma kararlarından vazgeçeceklerini düşünüyorlardı. İkinci olarak, padişahın sınırlanması belirli bir yumuşama, daha demokratik bir ortam yaratacaktı. Bu nedenle Yeni Osmanlılar meşrutiyet girişimlerinde bulundular. Burada tek eksik kalan nokta, Osmanlı’da bu sistemi götürecek olan sınıflara, sosyal yapıya sahip olunmamasıydı; demokrasiyi yaşatacak olan çekişmeci sınıfların olamaması. Mithat Paşa’nın sosyoloji bilmediği çok açık bir durum. Fransa ve İngiltere’de kralların başları kesilmiş, buna krallar yavaş yavaş alışmış ama sosyal düzenin çarkları çalışmaya başlamış. Mithat Paşa, “Padişah yetkilerini devretmeye yavaş yavaş alışacak.” Dediğinde aslında meşrutiyetin neden amaçsız bir deneme olduğunu göstermiştir.

İkinci neden, milletlerin temsil haklarının onlara verilmesi geç kalınmış bir çare. I. Meşrutiyet bir yıl sürmüş, 93 Harbi ile Osmanlı parlamentoyu dağıtmıştır. Ve bu savaşla birlikte o Osmanlı’nın içinde temsil hakkı verilecek bir yabancı unsur kalmamıştır. 1877 Osmanlı-Rus Savaşı birçok tarihçiye göre Osmanlı’nın asıl çöküş tarihidir. II. Meşrutiyet’e baktığımızda bu defa Jeun Türkler olarak İttihat ve Terakki ortaya çıkmıştır. 1908’de Türkçülüğün önem kazanması milletler mozaiğinin dağılmış olması ve kalanların sadece Türkler olmasından ötürü önem kazanmıştır. II. Meşrutiyet hareketi tabanının Türk milliyetçiliğinden alır.

1908 sultana karşı bir ihtilal sayılmalıdır. İhtilalci akımların güçlenmesi ekonomik çöküşten, sosyal yapıdan etkilenmiştir. İhtilalci akımlar ordunun içinden yetişmiştir çünkü yenilikçiliğe en açık olan, dışarıya dönük olan ordunun içindeki sınıftır. Modernleşmenin başını çekenler sivil ve askeri bürokratlardır. Padişahın iradesini ondan üstün bir irade ile sınırlamak isteyen bir sınıftır.

“Vatan Yahut Silistre”, tıpkı Fransa’da ya da başka ülkelerde olduğu gibi kültürel bir aktivite ile Osmanlı’da insanları sokaklara dökmüştür.

Selanik Osmanlı’nın en Avrupai yaşam tarzına sahip şehridir. Bunda Musevilerin rolü büyüktür. Museviler çok kuvvetli bir Osmanlıcıdırlar. Gelecekteki bir Yunan iradesindense Osmanlı iradesini tercih etmektedirler. Bu nedenle de İttihatçıları gerek açıktan gerekse de gizli bir şekilde desteklemişlerdir.

İttihat ve Terakki öncelikle Selanik’te daha sonra da Manastır’da gelişmiştir. Selanik daha uygar, batılı, medeni ve liberaldir; çünkü Selanik şehri bünyesinde yaşamaktadır. Şehir batılıdır ve ticaretle uğraşmaktadır. Sabetayist bir nüfus da vardır. Bu da İttihat ve Terakki’yi daha yumuşak bir yapıya sokmuştur. Manastırdakiler ise hayduttur. Militarist, gözü pek askerlerdir.

İttihat ve Terakkicilerin hepsi aynı zamanda masondur. Manastırdakiler Fransız Locasının etkisi altında ve daha radikal iken, Selaniktekiler ise İtalyan Locasının etkisi altındadır. 1908’den sonra Manastır’daki İttihat ve Terakki hakim olmuştur duruma.

Değişim ve Yeni Osmanlılar (5)

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Thu, 19 Mar 2009 15:02:00 +0000

İngiltere, kendi sanayi devrimini taçlandırmak için emperyalizme başvurmuştur. Hindistan’ı sömürmek için öyle bir bürokrasi kurmuştur ki daha sonra kendi ülkesindeki bürokrasiyi de bunu örnek alarak düzenlemiştir.

Osmanlı’nın yükselme dönemi ise Avrupa’nın giderek rasyonelleştiği bir döneme denk gelmiştir. Osmanlı yükselme dönemini yakınçağda yaşamış olsaydı bürokraside yapılan değişiklikleri ve Sanayi Devrimi’ni yakalama durumu daha kolay olabilirdi.

Değişimlerin her zaman huzursuzluğu beraberinde getirdiği bilinmektedir. İnsanın ha

yat tarzını, alışkanlıklarını değiştirir. Çöküşe doğru, Osmanlı’daki değişim halkın yabancılaşması durumunu ortaya çıkartmıştır. Bu yabancılaşma durumu da İslam’ın muhalefete geçmesi durumunu doğurmuştur. Değişim, istek dışında olmuş ise bu değişime alışmak birkaç nesilin bu değişimi yaşamasını gerektirmektedir. 1923’te insanlar cumhuriyet istemiyorlardı. 1923’te bu topraklardan bir cumhuriyet doğamazdı. Fransa Devrimi’nden 80 yıl sonra Napolyon III yine kral olarak başa gelmiştir. Bu da bize değişimin bir asırda bile olabilecek bir iş olmadığını göstermektedir. Sanayileşmen, sınıf yaratmış olman gerekir.

Yeni Osmanlılar:

Aydın kelimesinin karşıtı başka hiçbir dilde yok. Biz, bu kelimeyi “örümcek kafalı”nın karşıtı olarak kullanmaktayız. Bu, bizim toplumsal yapımızdaki bir çelişki üzerine kurulmuş olan bir yapıyı

simgelemektedir.

Yeni Osmanlıların kendi ülkelerinde yaptıkları aslen bir taklitçilikten öteye geçmemektedir. Onların benzerleri Fransa’da Fransız Devrimi’ni yapmış olan insanlardır. Yani, yapılanlar bir sosyal tabana dayanmaktadır. “Sans coulottes”ların ihtilali burjuvazinin gücüne dayanmaktadır; burjuvazinin kışkırtmasıyla gerçekleştirilmiştir. Namık Kemal devrimini neyle yapacaktı? Bunun için, Osmanlı’da var olmayan bir sınıf olmalıydı.

Padişah kötü olarak nitelendirilmiş ve Padişahın yetkileri sınırlandırılmalıdır denmiş. Peki bu nasıl gerçekleştirilecek? Maşrutiyetle ve ona eşlik edecek olan parlamenter sistemle. Parlamenter sistemin asıl olarak temsil etmeyi hedeflediği kitle olan halk ise reaya; tabi olan olmaktan öteye geçememiştir. Belçika anayasasını Osmanlı’ya çevirip bunu kendi ülkende uygulamaya koyamazsın. Onlar ne istediklerini bilerek bunu yapmışlardır. Gözyaşı ve kan dökülmüştür; dört yüz yıllık bir mücadelenin ürünüdür. Ayrıca, Fransa’da sokaklardaki halk gibi bir halk, halkın iradesine dayalı parlamenter sistemler kurmakta mümkün değildir. Osmanlı’da ne Belçika Anayasası’na ne de Fransa’daki bu duruma meraklı bir halk bulunmamaktadır.

Osmanlı o dönemde hala bir imparatorluktur. İçinde bir çok millet var. Ve bu Belçika Anayasası ile ve parlamenter sistem ile tüm bu milletler temsil edilmesi planlanmaktadır. Böylece tümünün sorunlarının dinlenmesi hedeflenmektedir. O zaman bağımsızlık savaşlarına da gerek kalmayacaktır.

Belçika Anayasası’nın getirilmesinin amacı sadece modernleşme amacıyla göstermelik bir uygulama olarak kalmıştır. Zaten anayasanın gelmesinin bir sene ardından bu durum sona ermiştir. Meşrutiyetin gelmiş ve gitmiş olmasının halkla hiçbir alakası olmamıştır.

Parlamento, bundan yararlananların sayısı arttıkça güçlenir. Mithat Paşa ve fikirdaşları meşruti düzeni şeriata dayandırdılar. Allah ile millet herhangi ortak bir noktada birbiri ile kesişemez. Hakkımı diğer birinin hakkının başladığı noktaya kadar korumak durumundayım. Bunu da en iyi Allah bilebilir denmiştir. İşin zafiyeti buradan kaynaklanmaktadır. Şeriatla hiçbir alakası olmayan bir kavramı getirip bu da oraya uygulanmıştır. Herhangi bir hukuk nosyonun varlığından bu noktada söz etmek mümkün değildir. Buraya biyat kavramını getirmişlerdir; padişahın hesap verme durumu. (Osmanlı’nın ilk zamanlarında var olan ama giderek sembolik bir hal alan bir kavramdır.) Denetlemenin herhangi bir sonucu olmuyor, kötü de olsa padişah hükümdarlığına devam ediyordu. Bunu uygulamalarının yegane nedeni muhalefet oluşturma çabalarıdır. Osmanlı’da pek tabi herhangi bir muhalefetin varlığından bahsetmek mümkün değildir. Parlamentonun ruhu da muhalefetin olmasını gerektirdiğinden ötürü bu bir gereksinim haline gelmiştir.

Yeni Osmanlılar kaderci bir akımı simgelemektedir. Belçika Anayasası’nın burjuvaziye dayandırılması söz konusu iken bu, Osmanlı’da can bulamamıştır. Yabancı bir şair, “ruhumun tek sahibi benim, hayatımı kontrol eden de benim” derken, Şinasi ise, “bahtsız olanın tarlasına gökten yağmur değil inci düşse, tarlasına bir tane düşmez” demiştir. Bu iki karşılaştırma sanırım her şeyi oldukça net özetleyebilmektedir.

Osmanlı Devleti'nin Elindeki Gücü: İslam (4)

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Wed, 18 Mar 2009 19:32:00 +0000

Osmanlı inceleme açısından, yükselmenin sonuna kadar emperyalizme açılmayı içeren; duraklamaya kadar süren, çöküşü de içeren emperyalizm sonrası Osmanlı olarak ikiye ayrılabilir. 1977 Rus Harbi Osmanlı İmparatorluğu’nun sona erdiği tarihtir. Daha sonra ise uzatmaları oynamıştır.

İslam dininin, özellikle Osmanlı yönetiminde, daha otoriter bir konumda uygulanması 1517’den sonra gerçekleşmiştir. Padişahların halife olması aslında sarayın buyrukçu yönetimini daha da pekiştiren bir hal almasına neden olmuştur. Şeyhülislamın olağanüstü yetkileri onların padişahların da üstünde görev görmelerine neden olmuştur. Fakat 1517’den sonra padişah şeyhülislam karşısında bir dokunulmazlık zırhına bürünmüştür. (Şeyhülislam bir anayasa gibi görev yapardı. Verilen idari kararların dine uygun olup olmadığını denetlerdi).

İslam dinin bu denli önemli bir araç olması, İslami öğretinin ve değerlerin bu idari yönetime fevkalade uygun olmasından kaynaklanmaktadır. Bu kadar kendi içine kapanık, sosyal sınıf bölünmesine uğramayan bir toplumun başka bir değer yaratması mümkün olamayacağı için İslam tek değer olarak yükselme fırsatını bulmuştur. Kaderine razı olma, elde ettiğinle yetinme düşüncesine hitap ettiği için böyle buyrukçu bir yönetime “cuk” diye oturmuş, düzenin ayakta kalmasına yatkın, devleti yücelten bir din olarak görev yapmıştır.

İslam hayata ait bir dindir. Yaşamı tanzim eder. Etkili olma kanalları açık tutulursa devlet olma çabasında olan bir dindir. Aynı zamanda iktidara, yaptıkları konusunda meşruiyet sağlayan bir dindir. İslamın yayılması ve futuat politikasını destekleyen bir dindir. Osmanlı’nın yayılmacı, savaş politikasını destekleyen bir dindir. Hayata Müslüman olarak doğmuş bir insanın hayatını kontrol eden bir dindir. Kimlik yaratılması konusundan tutun da, bu dinin benimsendiği böyle bir toplumda insan okuduğunda şeriatı okur, evliliğini, boşanmasını, mirasını hep İslami kurallara göre düzenler. Devlet, toplumu İslam adına yönetir, denetler. Böylelikle din, tüm yükselme dönemini meşru kılan bir payanda oluşturmuştur. Fakat çöküş anında tersi olmuştur. Emperyalizm, toplumda yabancılaşma, kültür ikilemesi, törelerden, adetlerden uzaklaşma başlamasına neden olduğunda başlarındaki ekonomik çöküşü, sosyo-ekonomik boşluğu doldurmak amacıyla insanlar dini inançlarını kullanmıştırlar. Böylelikle İslam, halkın dini olmuştur. Bir başka deyişle din, iktidardan muhalefete geçmiştir.

Önce toprak düzeni bozulmuştur. Devalüasyonlar yapılmak durumunda kalmıştır. Paranın değeri düşürüldüğü için çeşitli isyanlar ortaya çıkmıştır. Savaş meydanlarında gücü kalmayan imparatorluk sanayileşen Batı’dan arka arkaya dayak yemeye başlamıştır ve çöküşe geçmiştir.

Toprağın mülkiyet hakkının mültezimlere devredilmesi Osmanlı’nın kaynak bulma sıkıntısının en önemli göstergesidir. Osmanlı, tarımsal üretimine ihtiyaç duyan Batılı güçlerle daha rahat anlaşma olanağı bulmuştur. Batılının istediği kitle üretimi için daha rahat hammadde elde etmekti. Buna paralel olarak gümrüklerin düşürülmesi politikası yürürlükte olmuştur. Osmanlı’nın büyük toprak kayıplarının ardından 1838 ticaret sözleşmelerini İmparatorluğa kabul ettirmişlerdir. II.Mahmut Dönemi’nde Mısır’da Mehmet Ali Paşa İstanbul’a isyan etmiştir. Durumu, gerek askeri, gerekse ekonomik ve idari açıdan İstanbul’dan daha parlaktır. Osmanlı, Mehmet Ali’yi hizaya sokmak için ona savaş açmıştır. Fakat İstanbul bu konuda tahmin edileceği gibi, başarısız olmuştur. İstanbul, Osmanlı’yı Mehmet Ali’den kurtarma projesinin ihaleye çıkartmak durumunda kalmıştır. İngiltere ise hemen üzerine atlamıştır ve borcumuz da 1838 ticaret antlaşmaları olmuştur. İngiltere gümrük vergilerini sıfırlamıştır. Beş yıl içinde tüm Avrupa devletleri Osmanlı ile buna benzer antlaşmalar imzalamışlardır. Böylece, zaten çok da gelişememiş olan Osmanlı sanayisi tamamen çökmüştür. 1858 Kırım Savaşı’ında Fransa ve İngiltere’nin Osmanlı yanında yer almasının nedeni Rusya’nın yüksek gümrük vergisi uygulamalarının yanında Osmanlı’nın bu vergileri sıfırlamış olmasıdır. Yani Osmanlı yağlı ticaret kapısıdır.

Bu değişim Osmanlı’daki toplumun çöküşünü oluşturmuştur. Giderek Batıya kültürel olarak daha yakın, Osmanlı adetine, sosyo-ekonomik yapısına ters bir tabaka oluşmaya başlamıştır. Bu sınıf, Osmanlı’da emperyalist devletler tarafından kollanan bir sınıf. Osmanlı’ya bu sınıf aracılığı ile nüfuz ediyorlar. Bu sınıf, İslam altında birleşen halkın da tepkisini çekiyor. Osmanlı’da bir alt-üst toplum ayrımcılığına neden oluyor. Bu kast, dışarıya çıkarlarıyla bağlı bir kast.

Batıdaki Burjuvazi Sınıfının Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Yokluğunun Yansımaları (3)

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Mon, 16 Mar 2009 18:59:00 +0000

Osmanlı Devleti tüm yönetim biçimlerine egemen; temel uğraşı savaş, büyüme, ele geçirdiği toprakları vergilendirme olan bir imparatorluktu.. Savaş ekonomisi hazinenin temel girdisini oluşturmaktaydı. Bir başka değişle temel ekonomik kaynak topraktı. Bu da büyük yüz ölçümü ve fazla nüfus demekti. Toprak mülkiyeti padişahta bulunmaktaydı. Toprakta kesinlikle özel mülkiyete yer yoktu. Çeşitli vergilendirme biçimleriyle topraklar güvenilir insanların ellerine teslim edilmekteydi. Bu, bir tımar sistemidir. Has, zeamet, tımar gibi çeşitli vergilendirme sistemleri bulunmaktaydı. Bu vergilendirme sistemi toprakların konumuna göre değişmekteydi: hudut boylarındaki topraklar has kapsamında akıncılara verilen topraklardı. Toprakla uğraşıları sadece ekip biçmekle değil, tımar sipahilerinin fazlalığı olarak akıncılık görevlerini üstlenmeleri biçiminde idi. Sefer olmayan zamanlarda bile, belirsiz zamanlarda komşu toprakları taciz etmek ve bunu bir ganimetle taçlandırmak temel uğraşıları idi.

Toprakta büyüyen kapital zamanla ticari sermayeye dönüşürken Osmanlı'da bu özellikler yüzünden bu, böyle gelişememiştir. Tarım kapitali yükselme devrinde hemen hemen hiç olmamıştır. Üretilenler çoğunlukla devletin tüketimi için kullanılmıştır. Osmanlı aynı zamanda herhangi bir anlamda birikebilecek bir kapitali de sindirmiştir. Ticareti ağırlıksız, ciddi bir iş olmayarak görmüş, tüccara hiç güvenmemiş, ona önem vermemiştir. Buna ek olarak, ticareti de ayıp saymıştır. Ticaretle uğraşanların işlerini bürokratik olarak zorlaştırmıştır. Ülkeler genelde ithalattan vergi alırken, Osmanlı bu nedenle de hem ithalattan hem de ihracattan vergi almıştır. Her mala mükerrer dedikleri biçimlerde vergi koymakta idiler: İthal ya da ihraç malı Osmanlı'nın herhangi bir eyaletinden çıkıp gideceği son eyalete kadar geçtiği her eyalette vergilendirilmekteydi. Tüm bu tavırlarından sonra, ticaret yapmaya hevesli hala bir tüccar varsa onu da yakaladığında yasaklamaktaydı. Osmanlı'da ticaret yapan, Osmanlı'nın Yeddi Emin olarak adlandırılan kendi memurları bulunmaktaydı. Her malın ticareti bunlardan birinin tekeline verilmekteydi.

Devlet, istediği malın ithalatını ve ihracatını neden belirtmeden yasaklayabiliyordu. Bu nedenlerle Osmanlı'da zenginleşmiş bir tüccar sınıfı bulmak mümkün değildir. Ticarette de tarım da olmadığı gibi bir kapital birikimi olmamıştır. Haliyle sanayide de bu birikimi görememekteyiz.

Sultan ve onun adına hareket eden kabilesi üretilen her şeyin fiyatını kendi başına buyruk olarak belirlemekteydi. Arza ve talebe uygun olarak üretim yapılmamaktaydı. Sanayileşme de narh sistemi ile bürokratik işleyişe hapis edilmiş durumdadır. Sanayi de yarı militerdir. Osmanlı, militarizmi hayatın her alanına sokmuştur. Militarist bir kültür kültür hayatımızda vardır. Bu nedenle çatışmadan hoşlanmayız. Çatışma dendiğinde iki sınıfın çatışması olarak anlaşılmamaktadır; aksine, taşlı sopalı kavga olarak algılanır.

Sanayi üretimindeki ilişkiler ağı da bir ast-üst ilişkiler ağıdır. Tıpkı bir ordunun rütbeli askerleri gibi kalfa ustanın, çırak da kalfanın emrinden çıkmaz. Bu sistem narh ile birleştiğinde sanayinin gelişmesi de mümkün olmamıştır. Sanayi bu nedenle dokuma tezgahlarından öteye gidememiştir. El sanatları rütbesinin üzerine çıkamayan bir sanayicilik vardır.

Kendi ulusal burjuvazisini yaratamamakla kalmamış, doğru dürüst bir sosyal sınıf da yaratamamıştır. Aynı sömürgeyi yaşayan, aynı saadetleri ve aynı belaları paylaşan bir halk yaratmıştır. Osmanlı tebaa olarak, söyleyecek sözü olmayan, kendi geleceklerini kendileri belirleyemeyen, iktidarı kabullenen bir toplum yaratmıştır.

Batı ile aramızın açılmasındaki en büyük neden bu sınıfın gelişememesine neden olan etkenlerdir. Batıda ne olmuşsa Osmanlı’da bunun tam tersi olmuştur.

Burjuva, iktidarı başkası için değil, kendi için isteyen adamdır. “Kendi davamın kaptanı, kendi kaderimin patronu ben olacağım” demektedir.

Batı ekonomisinde toprak mülkiyeti senyöre aittir. Buna da kral karar vermiştir. Ne kadar çok soyluyu kendi etraflarında birleştirirse o kadar güçleneceğini düşünmüştür. Böylece aristokratik bir koalisyon kurulmuştur.

Zamanla serflerin arasından, ürettikleri malın bir kısmını ticaretle satarak ya da toprak alarak zenginleşen bir sınıf oluşmuştur. Bu sınıf, yapılan keşifler ve keşfedilen zenginliklerin yaşlı kıta Avrupa'ya taşınmasıyla daha da zenginleşmişlerdir. Tarımda yaşanan ihtilal toprağın önemini daha da arttırmıştır. Çitleme hareketi başlamıştır. Böylece Avrupa'da bir mülkiyet hakkı hareketi başlamıştır. Bu duruma kilise de krallıklar gibi direnerek cevap vermiştir. Fukaralıktan geçinen, zenginleşen kilise bu hareketin başlamasıyla bunu bir suç olarak görmüş, engizisyon mahkemeleriyle, aforoz ile karşı çıkmış ve serfler üzerindeki sömürünün sürebilmesi için krala ve diğer sosyal sınıflara baskı yapmıştır; bir başka deyişle, skolastik düşüncenin sürmesi için.

Yükselen bu yeni sınıf kiliseyi kendi karşısında bir fren mekanizması olarak görünce çareyi kendi dinini yaratmakta bulmuştur. Protestanlığın temelleri çalışmak ve tasarruf etmektir. Çalışmayanın ekmek yemesi de haram olarak görülmektedir. İskandinav ülkeleri Protestanlığı kabul etmiş ilk ülkeler olarak ilerlemişlerdir. Bugün de böyledir. Max Weber “Kapitalizmin Ruhu”nda bunu anlatmaktadır. T.H. Tonny, burjuva sınıfı için “kendi işlerine gelen bir din olan Protestanlığı ileri sürerek maddi birikimi sağlamıştır” der.

Burjuva sınıfı siyasetten kültüre, felsefeden günlük yaşama kadar tüm bu toplumlara damgasını vurmuştur. Tüm siyasal düşünce sistemi, eski Yunan'dan bu yana süren insanların aptal olduğuna dair inanış, burjuva sınıfının ortaya çıkmasıyla tamamen değişmiştir. İnsan akıllıdır, her şeyi ona emanet edin denmeye başlanmıştır. “Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” (Laissez faire, laissez passer!) mottosu da bunun bir yansımasıdır.

Burjuvazinin yükselmesi ve yaşam koşullarına egemen olmaya başlamasıyla siyasi felsefe de değişmiştir. “İnsanın aristokrasi tarafından denetlenmesi gerekir çünkü insan kötüdür, zaptedilmesi gerekir, idarenin filozof krallar tarafından yapılmalı” düşüncesi Bentham'a kadar gelmektedir. Fakat burjuvazinin yükselişiyle “en büyük sayının mutluluğu” felsefesi gelmiştir. Liberalizmin temel felsefesi bu mutluluğun sağlanmasıdır. Bunu sağlamak için ise burjuvazi aristokrasiyi tek başına yenemeyecektir; çünkü, sayıca onlardan azdırlar. Bu nedenle, sokaktaki -yurttaş mertebesine yükselmiş olanlara ihtiyaçları vardır. Bunun sonucunda da eşitliği icat etmişlerdir. Eşitlik de demokrasinin kapılarını aralamıştır. Aristokrasi o zamana kadar oy hakkını paylaşmak istememekteydi. Belli bir zenginliğe ulaşmış olanlar, çabalayıp kazananlar oy kullanabiliyordu. Kralın bu sınıfı manipüle etmesi ise oldukça kolaydı; çünkü bunlar 2500-3000 kişi kadardı. Kral, bu sınıfı korkutarak ya da mükafatlandırarak oylarını satın alabiliyordu. Bu nedenle burjuvazi ilk olarak oy hakkını genişletmeye yönelmiştir. 1832'de parlamento reformu, seçim reformu, ile işler değişmeye başlamıştır. 19. yüzyılın sonunda ise -kadınlar dışında- oy kullanımı genelleştirilmiştir.

Sanayileşmeyle birlikte işçi sınıfı ve sermaye sahibinin el ele vermesi söz konusu olmuştur; çünkü, ucuz ekmek ikisinin de ortak noktası. Muhafazakar sınıfın, tarıma dayalı, daha az para kazanması, daha az parayla işçiyi doyurmak, daha ucuza mal üretmek, dış piyasada avantajlı olmak demek. Ve bu, demokrasinin mottosu haline gelmiştir. Liberaller daha yüksek sayılarda parlemantoya girmeye başlamışlardır. Modern siyasi partilerin örgütlenmesi böylelikle ortaya çıkmıştır. Tüm kuzey İngiltere şehirleri örgütlenmeye başlamıştır. Sonuç olarak da,tarım, yeni tahıl kanunları ortaya çıkmışır. Muhafazakar tarım sınıfının eski hakları bitirilmiş, liberalizm gerçek bir zafer kazanmıştır böylece.

Demokratikleşme, burjuva sınıfının kendi içindeki sanayi ve tarım burjuvazisinin ayrışması ile gerçekleşmiştir. Halkı bu şekilde yanlarına almışlardır. 60larda muhafazakarlar fabrika kanunları ile gelmişlerdir. İki iktidar değişikliğinde de halk, değişen çıkarların ışığında her iki sınıfa da yardım etmiştir. Bundan da sebeplenmiştir.

Almanya’ya faşizm gelmiştir. Çünkü sanayici de tarımcı da aynı adamdır. Tarımdan kazandığı parayı sanayiye yatırmıştır. Egemenlik aynı yapıya ait olarak devam etmiştir. Burjuvazi birbiriyle çatıştığı vakit demokrasinin yolları açılır, birbirlerine kenetlendikleri vakit bir mutlakıyet blok oluşuyor alttaki halk yığınına karşı. Japonya’da da Almanya’daki gibi olmuştur.

Osmanlı’nın, I. Viyana kuşatmasına kadar, Karlofça’ya kadar olan süre, yükseliş devri, ikinci olarak çöküş, gerileme dönemi olarak incelenebilir. Siyasal kültür ve davranış toplumsal değerler açısından oldukça farklıdır iki dönemde. Yükseliş döneminde Osmanlı tipik bir şark despotudur. Siyaseten katlin vacip olduğu bir dönemdir. Devlet adına adam öldürebilirsiniz. Buna karşı herhangi bir mahkemeye başvurma durumunuz yoktur. Emperyalizme açılma öncesi ve sonrası Osmanlı olarak da ikiye ayırabiliriz.

Öncesinde din önemli bir unsurdur. İslam, yükseliş döneminde, ahlak açısından baktığınızda bu buyrukçu, iktidarını keskin bir irade ile kullanan devlet sistemine “cuk” oturmuş bir dindir. Hilafetin Osmanlı’ya gelmesiyle birlikte önemli bir ikili oluşturduğunu söylemek mümkün. İslam dini bir anayasa hukuku gibi çalışmış ve bu siyasi sistemin bütünlüğünü ve ihtişamını adeta bayraklaştıran bir etki yapmıştır. Devletin bir ideolojisi olarak günlük hayata uygulanan bir araç olmuştur. Tevazu, tahammül normları yaratmış, büsbütün tevekkül içerisinde olmayı kabul ettirmiş iktidara karşı. İslam, insanları buyrukçuluğa karşı savunmasız bırakmıştır.

Batılı emperyalizme açıldığında, Batı iki şey istiyor: biri, devlette sürekliliğe neden olacak bu boynu kıldan ince bürokrasi anlayışını ve ikinci olarak da mahkemelerin işleyişini değiştirmesi Osmanlı’nın.

Askeri alandaki üstünlük, 16. yüzyıla kadar Avrupa karşısında sürmüş olsa da, hem teknoloji hem de askeri bilgi konusunda, ilerleyen zamanlarda o da gerilemeye başlamıştır.

Emperyalizm, giderek artan kitle üretimin milli sınırlar içerisinde artık tüketilmemesi ve yeni pazarlar açma arayışıdır. Gerekirse silah yoluyla.

Fetih ekonomisi duraklamaya geldiğinde optimal üst sınırı aşmış, geriye doğru dönmeye başlamıştır. Artık ekonomik olmaktan çıkmıştı. Devletin toprakları genişlemiş ama fetih ekonomisinin verimliliği azalmıştır. Tımarlı sipahinin kırılma noktası da 1780lerde başlamıştır. Toprakların kontrolü mültezimlere bırakılmıştır. Tımarlı sipahi düzeni çökmüştür. Kiralayıcı işletmeciler o toprağa verdiği paranın değerini çıkartmak için toprağın canına okumuş, hammaddeye ihtiyacı olan yabancıyla anlaşma yapmış, devleti bypass etmiş, aksayan düzende, taklitçi batılılaşmaya neden olmuş ve “tatlı su frengi” denilen sınıfı oluşturmuştur.

Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Mülkiyet Hakkının Sosyal Tabanımıza Etksi (2)

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 13 Mar 2009 23:53:00 +0000

Determinizmin olayların belirli ortamlarda, belirli koşullarda kimi dinamiklerle harekete geçirilip ortaya konulması olduğunu daha önce belirtmiştik. Bu açıdan bakıldığında tarihin içindeki tüm olayların birbirleri ile bağlantılı olduğunu söyleyebiliriz: her olay, ya da her neden, kendinden önceki başka bir olaya, ya da bir sonuca bağlıdır. Ve determinizm de bunu inceler. Biz de, Türk siyasal yaşamını incelerken toplumsal yapıya, evrimine ve toplumsal yapının tabanına bakacağız. Osmanlı İmparatorluğu’nun geçirdiği evrimi incelememiz ve tarihin hangi dönemlerinde, hangi etkilerle toplumun nereye geldiği bu incelemede temel almamız gereken noktayı oluşturmaktadır.

Türk Devrim tarihine baktığımızda 1923’ü milat olarak kabul edemeyeceğimizi daha önce de nedenleriyle birlikte belirtmiştik. 1923’e neden olan unsurlar o tarihte belirivermiş değillerdir. Bu, bu topraklar üzerinde yaşayan insanların 600 yıllık kültür mirasına dayanmaktadır. Bu nedenle bu kültür mirasını etkileyen en önemli unsur olan mülkiyet anlayışını temel almamız gerekmektedir.

Osmanlı İmparatorluğu’nda mülkiyet hakkı saraya aitti. Osmanlı İmparatorluğu’nda mülkiyetin bu kullanım hali imparatorlukta sosyal sınıfın gelişmesini engelleyen bir etkiye neden olmuştur. Bir başka değişle, Osmanlı İmparatorluğu içerisinde batıda olduğu gibi bir burjuva sınıfının oluşamamasının nedeni imparatorluğun mülkiyet anlayışından kaynaklanmaktadır. Batının sosyal gelişmesi, demokrasisi bu burjuva sınıfının ortaya çıkmasıyla ilişkilidir. Osmanlı’da bu sosyal sınıfın yükselememesi Sanayi Devrimi’nin ortaya çıkamamasına, batıdaki çatışan sınıflar arasında değişen iktidar kompozisyonu gibi bir oluşumu gerçekleyemediği için de devletin yenik düşmesine neden olmuştur. Batıda, kontrol edilemeyecek kadar büyüyen sanayi pazarı kendine emperyalizmi Sanayi Devrimi’nin bir sonucu olarak yaratırken, Osmanlı’da var olan bu durum ise Osmanlı Devleti’nin sonunun başlangıcı olmuştur.

Türk boylarının Anadolu’ya ulaşması -birçokları tarafından kabul gördüğü üzere- 1071 Malazgirt Zaferi ile olmuştur. Bu boylar, 200 yıllık boyunca birbirlerine üstünlük sağlama arayışları içinde, Anadolu’da küçük beylikler olarak varlık sürdürmüştür. Osmanlı Beyliği ise, tüm diğer despotik doğu birliklerinde olduğu gibi, ekonomik olarak zayıflayan diğer beylikleri bünyesine alarak büyümeye

başlamıştır. Bu anlamda Osmanlı Beyliği bir limitet şirket gibi düşünülebilir: Başında bey vardır. Şirketin ortakları, uç beyleri, ortak kisvesi altında şirkete üyelikleriyle şirketi destekleyerek onu büyütürler. Bu ortaklığın temel uğraşı ise savaştır. Ortaklar savaşta üstlerine düşen görevi yapmakta yükümlüdürler. Savaş sonunda ortaklar, savaştaki görevlerine göre savaş ganimetinden pay alırlar. Bir başka deyişle şirketin yani beyliğin gelirine ortaktırlar. Tımarlı sipahi buna örnektir. Tımarlı sipahiler Beyliğin içinde belli bir dirliğe işletmeci olarak bakmaktadırlar. Bu nedenle sahip olmadığı, yöneticisi olduğu toprağı ekip biçer. Tımarlı sipahi, kendisinden ne ölçüde uğraşa katılması bekleniyorsa o ölçüde yardımcı olacağına dair önceden söz verir. Görevleri önceden belirlenmiştir. Vereceği hizmet karşılığında ise devletin savaştaki ganimetten alacaklarına ortak olur. Bu bir sosyal kontrattır. Bu Osmanlı’da, batıdaki sosyal kontratın erken dönem biçimidir. Hobbes’da Leviathan meşruiyetini halkın ihtiyaçlarını göz önünde bulundurduğu ölçüde sağlar. Aksi taktirde kontrat halk, yani destekçileri tarafından bozulma hakkını kazanır. Osmanlı’da var olan bu ortaklık şekli ise ortakları tatmin etmek amacıyla savaşa devam etmeyi, büyümeyi zorunlu kılan bir ortaklık şeklidir. Tüm ortaklar, devlet kendine düşen görevini sürdürdüğü ölçüde ona itaat etmişlerdir. Devlet, servet demektir ve Osmanlı Devleti’nde de devlet bu servetini koruyamadığı zaman ortaklar ortaklığı fes etme hakkına sahiptirler.

Bu, daimi olarak bir çelişkiyi ortaya koymaktadır: halkını besleyemezse devletin varlığı bitecektir ve ortaklar için de, devletin varlığının bitmesiyle ortaklık bozulacaktır. Bu, iki taraf için de bir çelişki yaratmaktadır. Bu nedenle Osmanlı, bu çelişkiyi ortadan kaldırmak için çözümü tımar sistemini yeni görev alanları, kullanım biçimleri yaratarak dejenere etmekte; böylece etkilerini azaltarak, eritmek için sayılarını çoğaltmakta bulmuştur. Buna ek olarak devşirme bir askeri düzen de kurmuştur. Ve böylelikle yeni bir denge oluşturmuştur. Bu sayede kendi gücü dışında gelişebilecek herhangi bir sosyal yapıya olanak tanımama katılığı daha da artmıştır.

Tüm bunlar tımar sisteminin, sonunda devletin kendisine rakip bir unsura dö

nüşmesini engellemiştir. Kişilerin kendi iradeleri ve istekleriyle zenginleşip gelişememeleri, sosyal sınıf olarak güçlenip devlete kafa tutamamaları için daha başından onları sindirmiştir. Bunu, mülkiyete dayalı diğer alanlara da uygulamıştır. Tarım, toprakların mülkiyeti padişaha aittir. Padişah, toprakların işletmesini devlete ve padişaha yardımcı oldukları ölçüde onları ellerinde bulundurma haklarını sürdürmelerine müsaade etmektedir. Ekme biçme hakkı ancak riyakatını sağlamış bir tebaaya verilir ve bu hak miras olarak sonraki kuşaklara geçmez. Bu durum sanayi ve ticaret alanlarında da kullanılmıştır. Böylelikle devlet, tarım, sanayi ve ticarette tek güç olarak yükselmiştir. Karşısında kendisine kafa tutabilecek bir güç olmamıştır.

Batıdaki gibi, Sanayi Devrimi’nin sonucunda kendi antitezi olacak olan işçi sınıfını yaratacak bir burjuvazi sınıfını kendi içinden çıkartamamıştır. Çıkarta çıkarta reaya, tabii olan, feodal düzenlerde görülen, kaderci bir halk yapısını çıkartmıştır. Bu halk yapısıyla da bir yere gidememiştir. Batı, kendini sanayide ilerlediğinde Osmanlı’nın üstün olduğu tek alan olan askeri gücü de ister istemez gerilemiştir. Osmanlı’nın 200 yıl daha ayakta kalabilmesinin tek nedeni emperyalist güçlerin kendi aralarında daha çok dövüşmeye başlamasıdır.

Neden Determinizm? (1)

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Fri, 13 Mar 2009 19:36:00 +0000

Determinizm yöntemi, maddenin, olgunun veya varlığın belirli bir değişkenlik içinde bulunması, kendisini ortaya koyabilmesi halidir. Aynı zamanda determinizm, bu değişkenliğin toplumda, topluma yarattığı dürtüdür. Bu bağlamda bakıldığında burjuvası olmayan bir toplumda burjuva devriminin olması beklenemez; ama, ileride yaratılacak bir burjuva sınıfı için bir devrimin yapılması beklenebilir. Her ne kadar bir burjuva sınıfının varlığından ancak Türkiye kurulduktan yirmi beş yıl sonra bahsediyor olsak da, Kemalist Devrim bir burjuva devrimi olarak tanımlanabilir. Bir başka deyişle, Kurtuluş Savaşı her ne kadar burjuvalar tarafından yapılmamış olsa da bir burjuva devriminin başlangıcıdır.

Siyasetin belli bir toplumsal tabanına dayanan kavramları inceleyen bilim dalı Siyaset Sosyolojisidir. Nasıl ki omletsiz yumurta olmazsa toplumsuz siyaset de olmaz. 1950’lerle birlikte siyasetin, toplumsal yapının niteliklerine göre ortaya çıktığı görüşü önem kazanmaya başlamıştır. Toplumun karakterine, üretim kapasitesine ve kültür birikimine bakmadan neler üretebileceğini tahmin etmek mümkün değildir. Sonuç olarak, tüm dinamiklerin karakterlerini sosyal yapıdan aldığı görülür.

Herkes kendi bünyesine uygun olan siyasi modeli uygular: İngiltere’nin demokratik bir ülke olması kendisine bunun uygun olmasından, toplumsal yapısının bunu gerektirmesinden kaynaklanmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti olarak bizim demokrasiye sahip olduğumuz sorusunun cevabı ise, bizim, İngiltere’den farklı olarak, şu an sahip olduğumuz gibi bir toplum yapısına sahip olmamız ile açıklanabilir. New York’da takım elbise ile yaşayan bir adamı Maldivler’de aynı şekilde muhafaza edemezsiniz; ağaca o şekilde tırmanamayacağı için açlıktan ölür. Yani; dünyada bir demokrasi, bir liberalizm yarışı yoktur.

Buradan da çıkartılabileceği gibi determinizm, elindekilerle yapabileceklerini yapabilme durumudur. İngiltere’de Anayasa Mahkemesi’nin olmaması bizde ve ABD’de olması durumu da yukarıdaki paragrafta bahsettiğimiz durumdan kaynaklanmaktadır. Bu, tedbirli olmak ihtiyacımızdan, dolayısıyla da sosyolojik yapımızdan kaynaklanan bir tedbirdir. Yani, herkesin siyaseti kendinedir.

Türk Siyasal Yaşamından bahsederken tarihi süreci 29 Ekim 1923’ten başlatmayacağız. Burası başlangıç olarak alınırsa Türk’ün Osmanlı İmparatorluğu’ndan da önce çeşitli kavimler ve boylar olarak da tüm birikim, tecrübe, bütün bir karakter yapısını göz ardı etmiş oluruz. 1923 gökten indirilen bir tarih olmamıştır; bunun bir birikimi, yapılanması, inancı ve kültürel birikimi var. Tüm bunlar tarihin bize bıraktığı maddi ve manevi mirastır. Bu nedenle Osmanlı İmparatorluğu’nun ne tür bir toplumsal yapıya sahip olduğunu incelememiz gerekmektedir.

Daha sonra demokrasiye dönmüş tüm cumhuriyetlerin burjuva devrimleri üzerine kurulmuş olduğu görülmektedir (İngiltere 1660, Fransa 1789, ABD 1788). İngiltere’de, 11. yüzyıldan bu yana İngiliz kapitalist devriminin yarattığı sınıfların çatışmalarının ortaya koyduğu bir demokrasi anlayışı vardır. O halde siyasetin, belirli iktisadi kaynaklardan öncelikli olarak kimin yararlanacağına karar verme davranışı olduğunu söylememiz yanlış olmayacaktır; çünkü bu iktisadi kaynaklar sınırlıdır. İnsanlar, burjuva devrimin ardından, en barış içinde yapılacak değişimin bu olduğuna inandıklarından, sosyal sınıfların çatışmasına demokrasi adını verdiler. Siyasetin güçlü olanın bundan bir fayda sağladığı bir yapı yarattığını söylemek doğru olacaktır.

Osmanlı İmparatorluğu, bünyesinden burjuvazi üretmeyen bir yapıdır. Ayanı, esnafı olmuştur. Bunun yerine dışarıda batı kapitaline bağlı zümrelerin çıkması Osmanlı’nın burjuvasının ortaya çıkması değil, çıkarlarıyla ona yaklaşan bir toplumun ortaya çıkmasına neden olmuştur. Cumhuriyeti kuran bu sınıf değil, aksine, okumuş bir avuç insandır. Ama bunlar, burjuvazinin oluşmasının yolunun açılmasına yol açmıştırlar. 1923 İzmir İktisat Kongresi’nden itibaren bu konuyla yakından ilgilenilmiştir. 1946’da Demokrat Parti’nin yükselişi aynı zamanda burjuvazinin de yükselişi olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu’nda burjuva sınıfının ortaya çıkamamasını temel nedeni onun eşya hukukuna dayanmaktadır: Osmanlı, toprağını ve sınırları içerisinde yapılan ticareti kimseye vermemiş, her ikisini de kendi yönetmiştir. Buna karşılık olarak Osmanlı İmparatorluğu içerisinden herhangi biri de çıkıp burjuva ahlakını savunmamıştır. Ömer Seyfettin’in karikatürize etmiş olduğu tipler Osmanlı’da vardır; fakat bu, Osmanlı’nın ürettiği burjuvazi toplumu değildir. Bunlar, halk tarafından “tatlı su frengi” olarak isimlendirilmiş, taklit tipler olmuşturlar.

Gelişmekte Olan Ülkeler ve Uluslararası Kuruluşlar*

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Sun, 22 Feb 2009 13:37:00 +0000

Gelişmekte olan birçok ülke kendi özgür politika yapım süreçlerini aşındırılmış olarak görmekte ve kendilerinin dışında kurumlarca hazırlanmış, son tahlilde ülkelerinin çıkarlarına zarar verebilecek politikaları benimsemek durumunda kalmaktadır. Büyük ekonomik oyuncuların bulunduğu, uluslararası ekonomik aracıların politikalarının ve süregelirliğinin kontrol edilmekte olduğu gelişmiş ülkeler ise, ulusal politikalar üzerinde kontrol elde etmek ve uluslararası kuruluşların ve küresel sistemin politika ve kurallarını belirlemek konusunda daha yetkindirler. Bunun yanı sıra, gelişmiş olan ülkelerde de büyük kuruluşların karar alma süreçlerinde –devletin gücüne ve politik ve sosyal liderlere rağmen, önemli bir rol oynadıkları gerçeği oldukça somuttur.

Ulusal politika yapım kapasitesindeki erozyonun nedenlerinden biri marketlerin liberalleşmesi ve teknolojik gelişmelerdir. Örneğin, oldukça büyük miktarları kapsayan sermaye akışları, ve büyük oyuncuların ve spekülatörlerin kontrol altında olmayan gücü ülkelerin, paralarının değerlerini kontrol altında tutmalarında ve ülkeye giren ve çıkan paranın kontrol edilmesinde zorluklar yaşamalarına neden olmaktadır. Uluslararası şirketler ve finansal kurumlar hükümetlerin yönettiği ölçüde büyük kaynakları kendi başlarına yönetebildikleri için birçok ülkede politika yapım süreçleri üzerinde büyük etkiye sahiptirler. Kimi teknolojik gelişmeler ise politikaların hazırlanmasını güçleştirici ya da fiilen imkansız kılıcı etkiye sahiptir. Örneğin, uydu televizyon sisteminin kurulumu ve küçük alıcıların varlığı, elektronik postanın yaygınlaşması ve Internet, hükümetlerin haberleşme ve kültürel politikalarını belirlemelerini güçleştirmekte, ya da bilginin ve kültürel ürünlerin yayılmasını kontrol etmelerini zorlaştırmaktadır.

Fakat, hepsinden daha önemlisi, geleneksel olarak ulusal hükümetlerin yetki alanında olan karar alma sürecinin son zamanlarda, giderek genişleyen ölçekte karar alma süreçleri olarak, küresel kurumlarca yapılmaya başlanmasıdır. Şimdilerde hükümetler bu uluslararası kurumlar tarafından alınmış olan kararlara ya da konulmuş olan kurallara paralel uygulamalarda bulunmak durumunda kalmaktadır. Burada sözü geçen kuruluşlar Dünya Bankası** , Uluslararası Para Fonu*** ve Dünya Ticaret Organizasyonu**** olarak sayılabilir.

Bu kurumların yanı sıra, Birleşmiş Milletler , onun aracıları, antlaşmaları ve sözleşmeleri ve dünya konferansları gibi söz sahibi olan diğer uluslararası organizasyonlardan da bahsetmemiz mümkündür. Fakat, son yıllarda Birleşmiş Milletler’in politika ve ekonomik ve sosyal konularda işlevsel etkinliğini yitirmiş olması, bu gelişmeye paralel olarak Dünya Bankası’nın, Uluslararası Para Fonu’nun ve Ticaret ve Gümrük Tarifeleri Genel Antlaşması***** /Dünya Ticaret Organizasyonu’nun****** gücünün ve otoritesinin genişlemesine sebep olmuştur.

Bretton Woods******* kurumları, gelişmekte olan (ve geçiş aşamasındaki) ülkelerin büyük çoğunluğunda, bu ülkelerin borçlarına bağlı olarak muazzam ölçüde otorite kullanımına gitmektedir. Özellikle borçları konusunda yeniden planlama yapması gereken ülkeler, Washington kurumlarınca hazırlanmış olan yapısal düzenleme politikalarını benimsemek zorunda bırakılmaktadır. Bu yapısal düzenleme politikaları makro-ekonomik politikaların yanı sıra sosyal politikaları ve özelleştirme, finansal politika, anonim şirket kanunları ve yönetim gibi yapısal konuları da kapsamaktadır. Bu politikalar içindeki, borçların kimi şartlara bağlanarak verilmesi mekanizması, borçlu olan ülkelerin politikalarının liberalleşme, özelleştirme, devletin ekonomik ve sosyal ilişkilerde kontrolünün kaldırılması ve geri plana çekilmesi yönünde hareket ettirilmesini sağlayan aygıt olarak kullanılmaktadır. Böylece, şartlara bağlı borçlar Kuzey hükümetlerinin istediği makro-ekonomik politika paketlerinin küresel alana yayılmasını sağlayan en önemli mekanizma olmaktadır.

Çeviren: Pınar ARPACI

*Alıntı: M.Kohler, “Küreselleşme ve Güney” (Globalization and the South), UNCTAD, No: 147, Nisan 2000

**World Bank

***International Monetary Fund (IMF)

****World Trade Organization (WTO)

*****General Agreement of Tariffs and Trade (GATT)

******GATT’in fonksiyonlarını yerine getirmek amaçlı, 1995 yılında, Uuslararası Ticaret Organizasyonu (International Trade Organization)’nun işlevini yerine getirememesi üzerine kurulmuş olan kurumdur.

*******İkinci Dünya Savaşı’nın ardından ekonomik iyileşmenin bir parçası olarak ticaretin denetlenmesi konusunda bir organizasyonun kurulmasına karar vermek amacıyla yapılmış olan konferanstır. Konferans sonucunda Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (International Bank for Reconstruction and Development), GATT ve IMF hayata geçirilmiştir.

Soğuk Savaş Sonrası Terörizm-3

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Sat, 20 Sep 2008 12:59:00 +0000

İyimser beklentilerin aksine, Soğuk Savaş’ın sona ermesini simgeleyen Berlin duvarının yıkılması barışın ve refahın hüküm sürdüğü “Cesur Yeni Dünya”’yı beraberinde getirmedi. Uluslar arası güvenlik krallığında değişen ise farklı birçok tehdit ve tehlikelerin ağırlığı oldu.

Pozitif gelişmelerin başında, insanlığı tamamen yok edebilecek, büyük güçler arasındaki geleceğe yönelik hayali nükleer cepheleşmenin, bu kabusun kökü kazınmasa da, arka plana çekilmesi gelir. Buna ek olarak, devletler arası silahlı çatışmaların en azından global seviyede azaldığı söylenebilir.

Kötü haberlerin arasında ise devlet-dışı aktörler tarafından yaratılan tehditin çarpıcı olmasa da, hatırı sayılır bir biçimde artması gelir. Organize suçlar ciddi endişlere neden olsalar da, öncelikli olarak teröristler bu içerik çerçevesinde belirtilmelidir. Terörizm ve organize suçlar yeni olgular olmamalarına rağmen, daha sonra detaylı olarak belirtileceği gibi, kontrolleri altında silah bulundurmaları onlara dehşet verici bir boyut kazandırmıştır.

Şunu da not etmek aynı derecede önemlidir ki, devletler arası çatışmanın nıspi azalışı ile yüksek sayıda zaiyata neden olan ve nihai uluslar arası düşüş riskini zorunlu kılan dahili sürtüşmelerin artması el ele giden iki durumdur. Maalesef bu gelişme Avrupa’da, özellikle Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nde gözlenmiştir.

Detaylı bilgi için bakınız, Les Nouvelles Menaces Contre La Paix et La Securite Internationales; 2004

Post Cold War Terrorism: Systemic Background, Phenomenology and Definitions; Hanspeter Neuhold

Soğuk Savaş Sonrası Terörizm-2

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Sun, 14 Sep 2008 14:03:00 +0000

Çeşitli konulardaki anlaşmazlıkların Güvenlik Konseyi’nin üyelerini böldüğü gerçeğini bir kenara koyarsak, buna “Büyük Beş” de dahil, SSCB’nin çökmesi ve Sovyet Bloku’nun parçalanması bir başka geniş kapsamlı ve karışık sonucun oluşmasını zorunlu kılmıştır. Soğuk Savaş döneminin iki kutuplu sistemi yerini tek kutuplu bir yapıya bırakmıştır. Batı, ABD başta gelmek üzere, uluslar arası sisteme, özellikle askeri alanda, egemen konuma gelmiştir. ABD’nin bu üstünlüğü değişmeden kalan bu süper güç ve ortaklarına BM Güvenlik Konseyi’nin diğer aktörlerin herhangi bir onayı olmaksızın silahlı kuvvetlerini dokunulmazlıkları adına kullanma olanağı sağlamaktadır. Tek yanlı askeri müdahale ele alındığında Batı nükleer terörün dengede olduğu süreç boyunca kendisi ile eşit güçteki rakipten gelecek olan herhangi bir harap edici cevaptan korkmak zorunda değildi. 1999’da Miloseviç’in Yugoslavyasına karşı NATO tarafından oluşturulan “Operation Allied Force” ve 2003 ilkbaharında Saddam Hüseyin rejimine karşı oluşturulan “Operation Iraqi Freedom” Irak’ı özgürleştirme harekatı bu yeni stratejik gerçekliğe çarpıcı birer örnek teşkil etmektedir. Son raddede, Saddam Hüseyin rejimi ve bugünün temel terörist grubu olan El Kaide’nin iddia edilen fakat kanıtlanamamış bağlantısı askeri çarpışmaların gerekçesi konumuna gelmiştir.

Giderek daha çok küreselleşen dünya da karşılıklı bağımlılığa uygun olarak şekillenmektedir. Sonuç olarak ortaya çıkan seçkinler topluluğu Samuel P. Huntington tarafından “tek-çok kutuplu” olarak adlandırılmaktadır. Fransa Dışişleri Bakanı Hubert Védrine’in deyişiyle, ABD egemen olan (“hyper puissance”) süper güç olsa dahi, ekolojik bozulmadan kaynak yönetimine ve tabii ki güvenlik konusuna kadar değişiklik gösteren birçok sorunu giderek daha karmaşık bir hal alan dünyada tek başına çözmesi mümkün değildir. Bunun yerine AB, Japonya, Rusya Federasyonu ya da Çin gibi diğer büyük uluslar arası aktörlerden en az biri ile iş birliği içine girmelidir. Fakat, bu meydan okuyuculardan hiçbiri yeterli ölçüde Amerikan ortaklığı ile buluşamamaktadır. En aşikar durum ise uluslar arası terörizm tehdidi karşısında alınan tavırdır.

ABD’nin diğer birçok problemin çözümü için uzun vadede dünyanın geri kalanına bağımlı olmasına rağmen, bazı eleştirmenler karşı konulmaz Amerikan hegemonyasının yüzyıllardır ulsulararası hukuk sisteminin temelini oluşturan Vestfalya sisteminin sonunu getireceği yönünde tahminlerde bulunmaktadır. Bilindiği gibi bu legal düzen temel öğe olarak bağımsız devletlerin eşitliğini almakta ve bu devletlerin iç işlerine karışılmamasını ve güç kullanımının yasaklanmasını öngörmektedir. ABD’nin uluslar arası hukuki zorunluluklara bağlanmak istemeyişindeki genel gönülsüzlüğü, diğer devletlerden çoğu zaman bu kurallara uymalarını istese de, gerçekten gelecekte uluslar arası sistemde hukukun üstünlüğünün zedelenmesinin belirtisi olan “serseri” rejimlerin gerektiğinde tek taraflı askeri güç kullanılarak defedilmesin gerekliliğine inancından kaynaklanmaktadır.

Detaylı bilgi için bakınız, Les Nouvelles Menaces Contre La Paix et La Securite Internationales; 2004

Post Cold War Terrorism: Systemic Background, Phenomenology and Definitions; Hanspeter Neuhold

Soğuk Savaş Sonrası Terörizm-1

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Tue, 09 Sep 2008 11:32:00 +0000

Soğuk Savaş döneminin hızlı olduğu kadar neredeyse kan akıtılmadan sona ermesi, Doğu-Batı çatışmasının sona ermesinin ardından geleceği umulan istikrarlı ve barış dolu bir dünya düzeni umutlarını boşa çıkartmıştır. Başkan Bush tarafından ortaya atılan “Yeni Dünya Düzeni” kendini gerçeklemekte başarısız olmuştur. Bunun yerine, uluslar arası güvenlik alanında pozitif gelişmelerin aksine, negatif yükselişler gözlemlenmeye başlanmıştır. Bu değişiklikler uluslar arası hukuk düzeyinde karşılıklarını bulmakta gecikmemişlerdir.

Doğu-Batı arasındaki çatışmanın son bulması uluslar arası güvenlik alanında işbirliğini hem evrensel hem de bölgesel düzeyde olanaklı hale getirmiştir. Sonuç olarak, Soğuk Savaş dönemi boyunca işlevsiz kalan Birleşmiş Milletler Beyannamesi’nin VII. bölümü 1989 ardından gelen deniz değişikliğiyle uygulanmaya başlanmıştır. Böylelikle, daha önceleri daimi üyeleri arasındaki temel anlaşmazlıklardan ötürü felçli olan Güvenlik Konseyi daha aktif bir rol oynamaya başlamıştır. Hala bünyesinde herhangi bir askeri gücü olmamasına rağmen, askeri olmayan yaptırımlar uygulamayı benimsemiş ve barış sağlayıcı operasyonları yürütmek konusunda istekli bir hal almıştır. Yugoslavya ve Ruanda’da kurmuş olduğu uluslar arası ceza mahkemeleri, savaş ve insan hakları kanunlarını ihlal eden bireylerin aleyhine dava açılması ve merkezi yönetimi bozulan ya da ekonomisi silahlı saldırılar sonucu büyük ölçüde tahrip edilmiş bölgeler için uluslar arası bir yönetim sağlamakla görevlendirilmiştir. Bunlara ek olarak, uluslar arası cemaat uluslar arası terörizmi kınamakta ve bu belaya karşı birlikte ortak eylem geliştirmektedir.

Soğuk Savaş döneminde bölgesel, Avrupa düzeyinde, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı süreci bünyesinde en fazla sayıda katılımcı devleti bulunduran kurum olarak Soğuk Savaş boyunca Doğu ile Batı arasında sınırlı fakat kapsamlı iş birliği ve politik-ideolojik fikir ayrılığı için forum olarak hizmet vermiştir. Doğu-Batı çatışmasının sona ermesinin ardından AGİT* işbirlikçi güvenlik aktiviteleri için bir Avrupa Birliği kurumu haline gelmiştir. AGİT öncelikli işleri arasına teröre karşı mücadeleyi koymaktadır.

1949 yılında Sovyetler Birliği ve ittifaklarına karşı bir tehdit olarak kurulan NATO, Soğuk Savaş sonrası daha önceki düşmanlarıyla işbirlikçi ilişkiler geliştirmiştir. İşbirliği için temel iskelet 1994’te NATO tarafından Barış İçin Ortaklık ile gündeme getirilmiştir. Buna ek olarak NATO, Varşova Paktı’nın eski üyesi olan Çek Cumhuriyeti, Macaristan, ve Polonya’yı bünyesine kabul etmiş; 2004’te de Bulgaristan, Estonya, Litvanya, Letonya, Romanya, Slovakya ve Slovenya’nın katılımıyla genişlemesini sürdürmüştür.

AB 1992 Maastricht Antlaşması ile Ortak Dışişleri ve Güvenlik Politikası geliştirmekle kalmadı, aynı zamanda AB’nin hızlı reaksiyon kuvvetinin yapıtaşı olan Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası’nı da kendi bünyesine ekledi. Birlik aynı zamanda 2004 yılında on kadar ülkenin –sekizi daha önceki sosyalist ülkeler olmak üzere- katılımıyla başka bir genişleme dalgası daha yaşadı.

Şu tekrar vurgulanmalıdır ki, yukarıda bahsedilen tüm kurumlar kendilerine öncelikli olarak terörle mücadeleyi görev almış kurumlardır.

*Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı

Detaylı bilgi için bakınız, Les Nouvelles Menaces Contre La Paix et La Securite Internationales; 2004

Post Cold War Terrorism: Systemic Background, Phenomenology and Definitions; Hanspeter Neuhold

18 Temmuz 2008

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Wed, 20 Aug 2008 13:18:00 +0000

Bakmadığın zaman görmemek çok daha kolay. Bakmadığında zaten göremezsin, diyeceksin şimdi; ama, düşünmek ya da düşlemek de bir anlamda görmekse..

Yıldızlar, gökyüzündeler bu gece de; biliyorum, ama onları şu an olduğum yerden göremiyorum. Bu, yine de, onların orada olduğu gerçeğini değiştirmiyor. İşte, tarih atmak da bir bakıma öyle. Onu yazmadığı zaman elin gözlerin göremiyor; ama bu, onun varolduğu ve her geçen saniye bir sonraki güne ilerlediği gerçeğini değiştirmiyor.

Yapılması gereken tonla işin arasında bu minik not defterine yazılması gereken birtakım şeyler vardı. Elime kalemi alıp tarih bölümünü doldurunca içimden bir şeyler yükseldi ve oldukları gibi kağıda dökülmeye başladılar.

İçimden minicik bir yıldız olmak geliyor bu gece, berrak gökyüzünde, o en şık siyah renginin tam göbeğinde. Minik ama dikkat çekecek kadar parlak bir yıldız.

Yıldız, o kadar minik olunca çok ama çok uzakta olması gerekir. Bu, çok ama çok uzakta olan yıldız çok ama çok uzun zaman önce yansıtmış olmalı ki gördüğümüz ışığını biz içindeki bulunduğumuz an içinde görebilelim. İşte, bak, ne kadar ortak yanımız oluverdi birden o minik yıldızla. Acaba minik yıldız olabildim mi ben şimdi?

Kimi yıldızlar ölmüş oldukları halde bizim ışıklarını aldığımızı duymuştum. O kadar uzakmışlar ki yansıttıkları ışık henüz bize geliyormuş. Bu, onlar için ne kadar kıymetli: bir bakıma onların tarihleri gibi. Bir yıldız “yok” olduktan sonra belki çevresindeki yıldızlar tarafından çok kısa zamanda unutulacak; belki yörüngesine başka yıldız sahip çıkacak. Ama ışığını bize göndermeyi sürdürdüğü için bir taraftan da, gezegenin diğer yanında ünlenmeye devam edecek. Ve artık biz de göremediğimiz ışığını, ismi daha sonraki kuşaklara aktarılmak üzere saklanacak; o minik yıldız hiç unutulmayacak.

Ben de minik bir yıldız olmak istiyorum bu akşam gökyüzünün en şık siyahının göbeğinde. Uzaklarda, hala yaşayan, çok ama çok uzun zaman önce güneşi görmüş, ve ondan aldığı ışığı şimdi yansıtan. Eğer bir süre donra ışığını görmezse kimse bu, artık “yok” olduğu için değik ama güneşini göremediği için olan.

Tarihe bakmadığında görmemen çok daha kolay oluyor ama bu, onun var olduğunu ve her geçen saniye bir şeyleri değiştirdiği gerçeğini değiştirmiyor. Bir şeyler hep değişiyor, hep değişecek. Baki olan “an”dan başkası değişdir. Yaşanmış olan an değişmeyecek olandır. İşte, minik yıldız da zaten o nedenle bir anda ışığından yoksun bırakmıyor kendisini izleyenleri; çünkü bir kere yaşamış oluyor güneşi teninde. Var olabilmek için, ünlenebilmek için, ya da bir başka değişle, yaşayabilmek için güneşi her daim görmelidir teninde. Ama istemeden, hele ki hiç mi hiç razı olmadan güneş ile arasına kimi başka cisimler girmiş olabilir. Güneş tüm sıcaklığıyla bu yabancıları eritmeye, minik yıldız da tüm yaramazlığı ile üzerlerine saldırmaya başlamış olabilir bunların. Lakin, birlik olup bu yabancı cisimleri “yok” etmeden evvel minik yıldız kaybolu gökyüzünün en şık siyahının göbeğinde. Sanki o siyah gömleğin ceplerinden birine saklanmış gibi. Ona bakan göremez, minik yıldız “yok” oldu sanır.

Sitem

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Wed, 16 Jul 2008 18:13:00 +0000

Şimdi bildiğim ve görmüş olduğum kimi şeyleri bilmeden ve görmeden önce insanların “böyle bir ortamda hala yazabiliyor ve bir şeyler üretiyor olabilmesi bir mucize!” gibi deyişlerine bir anlam veremez, aklımda bu sözlere bir haklılık payı veremezdim. Ama şimdi, birtakım şeyleri gördükten ve öğrenmeye başladıktan sonra bu deyişin ne anlama geldiğini artık anlamlandırabiliyorum. Bir şeyler daha öğrendikçe, ipin ucundan yakalayıp biraz daha ilerisine sonra onun da biraz daha ilerisine gitmeye başladıkça görülüyor ki artık herhangi bir konu hakkında bir şeyler yazabilmek için durup şapkayı önüne koymak ve her bir kelimeyi yazmadan önce uzun uzun düşünmen gerekiyor. Bir bakıma, şöyle de söylenebilir ki, ipin ucunda iken ipin geri kalanı üzerine birtakım genel fikirlere sahip olmak ve bu, başkalarından duymuş olduğun ya da görünen genel fikirler üzerinden konuşmak çok daha kolay; ipin üzerinde ilerlemey başladıktan sonra ise bu durum gittikçe zorlaşmaya başlamaktadır.

Bizim kültürümüzden gelen, hepimizin çok sevdiği bir davranış biçimi vardır: bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmayı ve bu fikirleri de sanki kendimizinmiş gibi ‘satmayı’ çok severiz. Zor olana, yani o, herhangi bir konu hakkında bilgilenip ondan sonra fikir sahibi olmaya yeltenmeyiz. Belki bunu zor olduğu için, belki de bir şeyler bildiğimiz zaman fikrimizi artık bir şeyler bilmediğimizde olduğu kadar rahat bir şekilde açıklayamayacağımızın ayırdında olduğumuz için yaparız; bu sosyolojinin ilgi alanı. Ama şu bir gerçektir ki, öğrenme, araştırma, kendini geliştirme süreçleri içerisinde kendimize eklediklerimiz dünyaya, var olan sorunlara bakış açılarımızı fevkalade bir biçimde etkilemektedir.

Bu yazı bir sitem, evet. Sitem edişim kendime. Kendime; çünkü, buranın benim için aslında ne ifade ettiğini unutmuşum.

Herhangi bir konuda uzman olduğumu, her şey bildiğimi iddia etmiyorum (henüz). Burada yapmaya çalıştığım benim nereden, nereye ve nasıl bir yoldan geçerek geldiğimin güncesini tutmak. Bu nedenle de yukarıda anlattığım bir konuya hakim olup fikir beyan etmek durumundan daha çok kendi içimde çatışan fikirleri kağıda döküp onların zaman içerisinde gerekli olgunluğa ulaşmalarını sağlamak.

Bu blog uzun zamandır amacından sapmıştır, bu nedenle de uzun zamandır yazısız kalmış ve işlevselliğini yitirmiştir. Ama şimdi düşüncelerim yeni bir örgütlenmeye gitmektedir. Ve bu yeni örgütlenme kısa vadede, kendi sisteminde iktidar istemektedir. Bu nedenle artık “buradayım”!

Nefes Almak...

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Wed, 14 Nov 2007 19:50:00 +0000

Nefes almak üzerine...

Alamadığım zamanlarda aklıma geldiği için...

Kendi içimdeki yolculuğun, kendime yolculuğun özeti.

Bizim arabanın içine woswos kaçtı!

noreply@blogger.com (Pınar Arpacı) — Sun, 14 Oct 2007 18:57:00 +0000

Boş sayfayı bilgisayarın ekranına açıp ona öyle uzun uzun bakmak, kimi zaman da bakmadan sadece orada olduğunu bilerek karşısında oturmak nedense hep rahatlatmıştır beni. Belki de yapacak ya da yapabilecek bir işimin olduğunu hatırlattığı içindir. Hani her ne olursa olsun: yalnız kaldığım zamanlarda, canımın sıkıldığı durumlarda ya da bunun gibi durumlarda aslında hep yapacak bir işinin olması o an öncelikli olarak düşünecek başka bir işinin olduğunu anımsattığından ne yalnızlığını ne de can sıkıntını düşünmeyi ön plana almamanı gerektirir. Ama bugün nedense diğer zamanlardan farklı, yerimde duramıyorum. Duramıyorum; ne içim içimde durabiliyor ne de parmaklarım yerlerinde kımıldamadan.

Şimdi Sevgilim burada, yanımda olsun isterdim. Bana bakıp “Canım, Canım” yapardı dudaklarında o ‘canım canım’ dudak büküşü ile. Ben de O’na kocaman gülümseyerek cevap verirdim. Bebek, bugün Bizim arabanın içine Woswos kaçmıştı.

Uykunun tüm ağırlığı ile üzerime bastırdığı anlardan birinde bilinçsiz bir şekilde kendimi uykuya bırakıvermişim. Hani o gerçek mi yoksa uykudaki bir rüya mı olduğunu bilemediğin anlar olur ya, işte öyle anların birinde kendimi arabanın döşemelerini incelerken buldum. Tüm ayrıntıları ile arabanın döşemelerinde ellerimi gezdirdiğimi görüyordum. Koltukların üzerinde, torpidoda… Bir yandan elimi onların üzerinde gezdirirken diğer yandan bu döşemeleri defalarca nasıl söküp yeniden yerlerine taktığımı hayal ediyordum. Hepsini nasıl da en ince ayrıntısına kadar biliyordum ve bu işte ne kadar da hızlıydım. Ellerimi koltukların altına atıp oralardan çukulata paketleri, içleri boş frappucino şişeleri, süt kutuları çıkartıyor ve onları bir poşetin içine dolduruyordum.

Sonra zihnim birden, her nasıl oluyorsa bir şekilde başka bir sahneye gidiyordu. Yeşillik bir arazide, bir vadide benim de içinde olduğum kalabalık bir insan topluluğu görüyordum. Gülüşmeler, bağırışmalar duyuyordum. Etrafta hiç araba yoktu, sadece insan vardı; bir tanesi hariç: bir woswos.

Mavi, gökyüzü mavisi bir woswos görüyordum eğimli olan tepenin en yüksek noktasındaki bir yerde. Etrafında 3 kişi: bir kadın, bir ergen bir tane de bebek, kadının kucağında. Kadın ve kucağındaki bebek woswosun arka koltuğuna oturuyorlardı, ergen delikanlı da sürücü koltuğuna. Sonra woswos birden harekete geçiyor ve tepeden aşağı hız kazanarak inmeye başlıyordu. Ta ki tepenin sonundaki, vadinin ortasındaki minik göle düşene kadar.

Woswosun içi su almaya başlıyordu ve bizler woswosun hızla suya gömülüşünü izlemekten başka hiçbir şey yapamıyorduk, yapmıyorduk.

Sonra zihnim hızla kendime, arabanın döşemesi üzerindeki çöpleri toplayan bana dönüyordu. Deli gibi döşemeyi yerinden sökmeye başlıyordum. Önce koltukları, sonra da arabanın tabanını. İskelete varana kadar telaş içinde bu işlemi yapıyordum. Döşeme kalktıkça arabanın tabanında yeşilimsi bitkiler birikmeye başlıyordu ve mavi woswosun tavanı. Woswos içi su dolu bir şekilde arabanın içinde duruyordu; içinde kucağında o küçük bebeği ile kadın ve öndeki ergen delikanlı. Hareket etmiyorlardı ama nedense ben biliyordum, canlıydılar. Bir şekilde woswosun kapısına ulaşmayı başardıktan sonra açmak için zorlamaya başladım. Açamadım, açamıyordum. Kadının kolu koluma sürtünmeye, canlı olduğuna beni daha da bir ikna etmeye başladı. Ve birden gözleri açıldı kadının. Kadın çırpınmaya başladı. Ve ben de bağırmaya: “Kapıyı açamıyorum, yardım edin…”

Uyandım!